Portret dr Vjere Rašković Zec iz Krajine i Beča – žena zvana nežnost

Poslednji izdanak stare porodice Rašković iz Kninske krajine objavila je knjigu „Pad Krajine” kao svedočanstvo o hrvatskom pogromu Srba, ali i kao deo priče o izgnanstvu njene familije

Vjera Rašković Zec je kamičak familije Rašković iz Kninske krajine. Liči mi na belutak koji nađete na obali reke ili mora, stavite u džep i ponesete sa sobom kući kao veliku i večnu prirodnu lepotu. Ta lepota je postojana, tu je da je stalno gledamo i da joj se divimo. I ne damo da se vrati u reku ili u more. Tako i gospođa Vjera večno je u svom domu, ma gde on bio, i sa svojim Raškovićima.

Vjera Rašković Zec ima 90 godina i živi sama u glavnom gradu srpske dijaspore Beču. Ona živi za svoju porodicu, rođake i prijatelje, za svoju decu i decu svoje pokojne braće Srđana i Jovana Raškovića. Kad je kod kuće u Beču, čuva i čita na stotine pisama, dopisnica, razglednica i crtanih divnih poruka svojih najbližih. Za oko i dušu zapala mi je jedna iskrena dečija poruka upućena teta Vjeri: „Tvoje bogatstvo je nežnost, tvoja snaga je ljudskost, tvoje oružje je ljubav!”.

Deci treba verovati, jer iz njih govori srce. Otuda i tvrdnja da je dr Vjera Rašković Zec žena zvana Nežnost. Rođena je između dva svetska rata. Bila je u NDH na ustaškoj poternici, a imala je samo šest godina. Tada su Raškovići begom od ustaškog noža bile izbeglice u Kistanju, Drnišu, a od 1945. godine u Zagrebu. 

Vjera je akter i svedok istorijskih događanja u Dalmaciji i Kninskoj krajini, u Hrvatskoj i Jugoslaviji, u Rusiji, Kini, Australiji, Austriji i Americi. Preživela je i naš Treći svetski rat, raspad SFRJ i pogrom Srba u Hrvatskoj. Njeni roditelji, otac Dušan Rašković, sudija Vrhovnog suda Hrvatske i majka Lukijana, kao i braća, ugledni dalmatinski lekari dr Srđan i dr Jovan Rašković nisu preživeli devedesetih godina novu proustašku Hrvatsku. U svojim knjigama opisuje ta događanja kroz prizmu života i stradanja, radosti i tuge porodice Rašković, čiji je danas svetionik.   

Pismeni radovi, literarni i književni opus Vjere Rašković Zec zvanično traje od 1952. godine. To je 73 godine posvećenosti pisanoj reči. Za to vreme Vjera je napisala više od 300 zvaničnih tekstova – studija, naučnih dela, reportaža, članaka, pesama, pripovedaka, romana i uopšte knjiga. Videla je stotine gradova, upoznala na hiljade ljudi sa svih meridijana. Preživela je sve hrvatske i ustaške zločine nad Srbima i nad članovima njene porodice.

Da se zaključiti da je profesorka doktorka Vjera Rašković Zec pre svega književnica, potom pedagog, naučnica, istraživač našeg jezika i naše dijaspore, učiteljica na stotine đaka, zastupnica u Saboru, svetska putnica, najbolja drugarica, ćerka i sestra, supruga, majka i tetka. Iz njenih knjiga pesama, pripovedaka i romana stalno izbijaju sećanje na Raškoviće iz Dalmatinske zagore, na zavičaj u Kninskoj krajini. 

OLUJA OPET U HRVATSKOJ  

Raškovići, nekadašnji plemići sa Kosmeta i knezovi Starog Vlaha, pretvoreni u pučanstvo u Drnišu i Kninu, imaju u sebi gen Tvorca jako pametnih ličnosti i lepih događanja. Svi su Raškovići, deda trgovac Tome, otac advokat Dušan, majka Lukijana, vlasnica tvornice kreča, braća doktori Sergije i Jovan, doktorke Tatjana, Vjera i Sandra, i njihovi potomci, jako uspešni ljudi u svim oblastima svog rada.

Kao srednjoškolka drugarica Vjera je bila afirmisani dramski pisac, odlična učenica i šampionka u gimnastici. Postala je ne samo doktor književnih nauka, već i sjajna književnica, raskošni pisac pripovedaka i reportaža, problemski istraživač, polemičar i političar sa stavom. Takvi su svi dalmatinski Raškovići, koji uvek imaju svoje mišljenje i svoj stav, mada nemaju gard. Bore se umom za svoje ideje, a ne rukama i šakama.

To je ono što se videlo u javnosti. U tajnosti i skromnosti Raškovići su, a posebno gospođa Vjera, romantični i nežni. Doktor Jovan Rašković je nežno brinuo o svom narodu u Hrvatskoj, pokušavajući mirno da ga dovede do sopstvene kulturne autonomije. Nije uspeo jer su poglavari želeli rat da bi njime rasturili srpstvo u Hrvatskoj. „Zagrebačka politička i verska elita već sto godina suštinu bivstvovanja hrvatske nacije i države svodi na progon, ubijanje i uništavanje Srba. Ovih dana Hrvatska nastavlja zastrašivanje svojih građana srpskog porekla nastupom proustaškog promotera Marka Perkovića Tompsona i vojnom paradom”, govori iskreno i hrabro

Ustaše su nam ubile kralja Aleksandra, jer je stvorio Jugoslaviju kao zemlju za sve Srbe na Balkanu. U logorima NDH su ubili oko 700.000 nevinih ljudi i dece. Proterali su 350.000 Srba iz nove nezavisne države Hrvatske. To je zvanična politika Zagreba koju Stari kontinent i EU podržavaju decenijama.

I to je nekim Hrvatima malo – svake nedelje neki ustaša napada Srbe, srpske kuće, srpske automobile, srpske ličnosti. Zvanični Hrvati pate od sindroma Srbi i Srbija. Pokrali su našu istoriju i naše vladare da bi napisao istoriju vlastitog naroda. Ukrali su naše velikane da bi ih predstavili kao Hrvate, u vreme kada Hrvatska nije ni postojala. Rade sve što im padne na pamet da Hrvati budu presvučeni Srbi. Hrvati bez Srba ne mogu da žive, Hrvati bez Srba ne postoje! To nove ustaše najviše boli!

Izgleda da Hrvatskoj nije bilo dovoljno što je pevala fašističke pesme u svom glavnom gradu. Najavljen je i sprema se isti proustaški koncert i 5. avgusta, na 30 godišnjicu progona Srba 1995. O tom progonu i uništenju srpskog naroda u njegovoj domovini Hrvatskoj, kao otadžbinskoj zemlji, pisala je u svojih 15 knjiga dr Vjera Rašković Zec, profesorka i književnica, rođena pre devet decenija u Kninu.

Iz njega je izbegla sa porodicom 1945. godine u Zagreb i nikada se rodnom gradu nije vraćala. Danas živi u Beču, gde je napisala knjigu „Pad Krajine” koja je objavljena upravo ovih dana – pred 30 godišnjicu zloglasne Oluje u Hrvartskoj. „Knjiga „Pad Krajine” pisana je istovremeno kad se ta tragedija dešavala. Nisam je uopće „nosila u sebi”. Nastajala je kao dnevnik. Vo­di­la sam dnev­nik slu­že­ći se isklju­či­vo hr­vat­skim i stra­nim iz­vo­ri­ma. Sva­ko­dnev­ne no­vo­sti na­la­zi­la sam u za­grebač­kom Vje­sni­ku, Feral Tribjunu i na Hr­vat­skoj Ra­dio-te­le­vi­zi­ji. Osta­li iz­vo­ri bi­li su mi: ra­dio Slo­bod­na Evro­pa, Bi-Bi-Si, Si-En-En, Glas Ame­ri­ke i Sky News. Ni­je­dan iz­vor iz Sr­bi­je ni­sam mo­gla ko­ri­sti­ti, jer je Sr­bi­ja bi­la pod sank­ci­ja­ma. Ta či­nje­ni­ca ga­ran­ti­ra objek­tiv­nost po­da­ta­ka ko­je do­no­si ova knji­ga”, pojasnila je autorka dr Vje­ra Ra­ško­vić Zec.

Dnevnik iz vremena hrvatske vojne operacije Oluja i progona Srba iz Hrvatske u leto 1995. godine ležao je u bečkom stanu gospođe Vjere. Nameravala je da ga gurne u zaborav, ali se predomislila i otela ga od zaborava: „De­lo­vi rukopisa objavlji­va­ni su u ča­so­pi­su Hr­vat­ska lje­vi­ca dr Sti­pe Šu­va­ra. Svi auto­ri u časopisu bi­li su za­šti­će­ni pse­u­do­ni­mi­ma. Svoj pse­u­do­nim sam iz­ve­la od ime­na moje bra­će Srđana i Jove, pa sam bila Sr­đan Jo­vić. Sti­pe Šuvar je zbog ovog mog rukopisa

do­bi­vao be­so­muč­ne pret­nje i poruke „za­što taj čet­nik Srđan Jović ne ode ži­ve­ti u Va­lje­vo sa svo­jim Ci­ga­ni­ma”, otkriva mi gospođa Vje­ra Ra­ško­vić Zec.

SRPSKA OPTUŽNICA

Knjiga „Pad Krajine” je 15 delo gospođe Vje­re Ra­ško­vić Zec u zbirci njenih „Sabranih dijela”, koja objavljuju gospodin Stevo Ćosović i redakcija „Svet knjige” iz Beograda. Predstavljamo ekskluzivno uvodne stranice ovog ličnog dnevnika gospođe poreklom iz Kninske krajine, poslednjeg živog člana stare porodice Raškovića iz Knina, koja ne da da se pad Krajine i Srba odgura u prošlost.

Putem od Graca preko slovenačke dežele gospođa Vjera je 1. avgusta 1995. godine ušla u svoju domovinu Hrvatsku. Svesna je da u njoj postoji autonomna srpska teritorija Republika Srpska Krajina. Spustila se automobilom do Splita, a potom iz Dalmacije stigla u Zagreb. Bio je petak. Upada u svoj grad usred predsednikove Poslanice Srbima u Krajini. I zapisala: „Čudi se predsedniku Franji Tuđmanu, koji zaboravlja da su Srbi bili spremni da sve to potpišu u Ženevi. Smejulji se Tuđmanovoj tvrdnji da su „Sr­bi u Kra­ji­ni stvo­ri­li sa­vez s ta­li­jan­skim fa­ši­sti­ma u svr­hu ru­še­nja hr­vat­ske dr­ža­ve”.

Sluša medije koji javljaju da je „ulo­žen po­sljed­nji na­por ka­ko bi se iz­be­gao rat, ali su obe stra­ne u pu­noj boj­noj pri­prav­no­sti”. Kako je američki ambasador Piter Galbrajt „juče bio kod Mi­lo­še­vi­ća, po obe­ća­nje da se ne­će me­ša­ti u su­kob”.

„Sve je to bi­lo ju­če. A ju­če zna­či da­le­ku pro­šlost… ”, reaguje Vje­ra Ra­ško­vić Zec, koja je ovaj dnevnik vodila kao muškarac Srđan Jović. „Pao je Knin, pala je Republika Srpska Krajina, pao je srpski narod”, seća se danas i kazuje Vjera Rašković Zec. 

Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, u Kninu je živeo 12.331 stanovnik, od čega su 80 odsto bili Srbu. Tokom građanskog rata u Hrvatskoj 1995. godine, hrvatska vojska je proterala srpsko stanovništvo sa njihovih petstogodišnjih ognjišta. Odlukom Franje Tuđmana, tadašnjeg predsednika Hrvatske, u Knin se, uglavnom, naseljavaju Hrvati iz Bosne i Hercegovine, zbog čega je etnička struktura drastično izmenjena. Prema popisu stanovništva iz 2021. godine u Kninu, nekad srpskom gradu, živelo je svega 1.429 Srba ili 13,44 odsto. Istovremeno u Drnišu živi samo 336 Srba, a pre rata ih je bilo oko 12 odsto.

„Moja knjiga „Pad Krajine” je, ustvari, zavet budućim generacijama Krajišnika, koje je Oluja razasula po čitavom svetu. Niko od njih, kao ni ja, više ne doživljava Hrvatsku kao rodnu grudu”, svedoči doktorka Vje­ra Ra­ško­vić Zec. „Duboko u sebi nosimo samo svoje zavičaje: Liku, Kordun, Baniju Slavoniju i Dalmatinsku Zagoru. Sumnjam da ćemo ikada uspostaviti emotivnu i stvarnu, geografsku vezu s „rodnom grudom”. Nema nikakve nade da ih možemo sačuvati za iduće generacije internacionalista. Zato mi je drago da ova knjiga postoji kako bi ih podsećala na naše srpske korene. Moje celokupno književno delo je u toj zavičajnoj vertikali. Ostaje samo najvažnija činjenica utvrđena pre 30 godina da je Franjo Tuđman uspeo u progonu srpskog naroda zaseniti Antu Pavelića. Pre kobnog građanskoga rata u Hrvatskoj doživljavala sam je kao svoju domovinu, ali nakon Oluje, i opet u avgustu, na povratku iz šibenske Rogoznice u Beč, čim je autobus prešao granicu, na prvom odmorištu došlo mi je da kleknem i poljubim zemlju moje nove domovine iz koje neću nikada biti proterana”, istakla je Vje­ra Ra­ško­vić Zec, koja je svoja „Sabrana djela” ispisala kao srpsku optužnicu protiv novih ustaša i njihovog novog genocida.       

Koliko je po Vašem mišljenju nova Hrvatska zadovoljna i sretna što živi bez svojih Srba? „Ispričaću Vam najtužniji hrvatski vic, koji je nastao 2024. godine. I glasi: U Hrvatskoj je, otkad  je postala 1991 nezavisna, iseljeno: Srba 500.000 i Hrvata 800.000. Srbi su bar pokušali otpor”.

ISTERANI, ALI NEPORAŽENI

Posle Oluje, koja ih je surovo oduvala, Raškovići iz Dalmatinske zagore i Kninske krajine su se rasejali po svetu. Vjera Rašković Zec ih je nežno sakupljala, nalazila im nova utočišta i čuvala kao složnu porodicu. Zahvaljujući nežnoj Vjeri dalmatinski Raškovići svih uzrasta danas žive u Srbiji, Hrvatskoj, Austriji, Francuskoj, Engleskoj i SAD.

Njeno nežno pamćenje je precizno, široko i duboko. Ima lepu misao i lepu reč za svakog svog Raškovića, kome nesebično poklanja svoju ljubav. Njima je posvetila svoje knjige pesama, romane „Matuša”, „Pasijans ili strpljenje”, „Balkanski sindrom”, „Moj brat Jovo”, „Jovan naše duše”, a najbližima od poznanika knjigu „Prijatelji”, koju uskoro predaje u štampu.

Ima biserni talenat u odabiru naslova za svoja dela. Uglavnom su imena njenih knjiga romantična i surova u istom značenju. Zapravo, onakva kakav je sav njen život –„Sjene izgubljene”, „Zavičaj stari, zavičaji novi, zli cvijetovi”, „Korona – osveta crne kraljice”, „Balkanski sindrom”.

Žena zvana Nežnost, divnih plavih očiju i uskog lica, iskazuje svakom prilikom, kako to dete u svojoj poruci napisa, ljudskost. Borila se i bori se svojim srcem i dušom za srpski narod u rasejanju i u matici. Aktivista je Zajednice srpskih klubova u Beču, u kome živi sa još 200.000 Srba, i veliki humanitarac. Dok je NATO 1999. godine bombardovao naše srpske zemlje i narod, svih 78 dana je Vjera Rašković Zec sa austrijskim Srbima i bečkim prijateljima protestvovala u glavnom gradu srpske dijaspore. Na najvećem bečkom trgu u vreme napada Alijanse je recitovale svoje pesme „A onda 78 dana bi noć” puna ljubavi, nežnosti i patriotizma.

Uostalom, drugačija i nije mogla biti. Takva je gospođa Vjera, uvek borbena, uvek iskrena i uvek plemenita. Kao i svi drugi Raškovići, koji su isterani na najgrublji način iz Hrvatske, ali nisu poraženi. Vjerina deca, i potomci njene braće Srđana i Jovana Raškovića žive danas u Srbiji, Austriji, Francuskoj, SAD. Svima mladim Raškovićima dr Vjera Rašković Zec, koja je 1986. poslata iz Zagreba u Beč da vodi Jugoslovensku dopunsku školu za decu naših radnika na privremenom radu i tamo ostala, pomogla je da napuste svoj hrvatski zavičaj i Srbiju, da započnu novi život u slobodi zapadnih država. Njena knjiga „Pad Krajine” i njena dela o vođi krajiških Srba bratu Jovanu Raškoviću, o odlikovanom jugoslovenskom heroju bratu Srđanu Raškoviću, o tri zbega iz Hrvatske mogu da posluže Srbima, ali i Hrvatima kao dokaz da hrvatski rat protiv Srba nije porazio Raškoviće iz Dalmatinske zagore i Kninske krajine. Izvođače Oluje pobedila je svojom nežnošću Vjera Rašković Zec, Srpkinja iz Krajine i najhrabrija Srpkinja u glavnom gradu srpske dijaspore Beču.

Za portal Rasejanje.info dr Marko Lopušina