Nesreća u Aleksinačkim rudnicima mrkog uglja desila se 17. novembra 1989. godine i jedna je od najvećih rudarskih nesreća u istoriji SFR Jugoslavije (u Srbiji jeste). Od 178 rudara zaposlenih u rudniku, poginulo je 90, cela prva smena koja se nalazila u jami. Iz svih krajeva Srbije i bivše Jugoslavije pristigli su spasioci i pomoć. Nesreća se dogodila prilikom paljenja transportnih uređaja, u transportnom hodniku na koti −455. Došlo je do požara, gušenja i trovanja rudara. Ekipe pomoći mogle su samo da konstatuju da u jami Morava najverovatnije nema preživelih.
U početku je javljeno da je poginulo 95 rudara, da bi kasnije broj bio smanjen. Iza poginulih ostalo je 135 maloletne dece, a većina porodica je zbrinuta i dobila stanove bilo u novosagrađenim zgradama u Aleksinačkom Rudniku, bilo u gradu Aleksincu. Razmere tragedije su bile tolike da je zbog poginulih otvoreno Novo groblje u Aleksincu, jer nije bilo dovoljno prostora da se sahrane na starom. Gotovo da nema porodice u naselju Aleksinački Rudnik, koja nije izgubila nekog člana porodice. U rudniku, kao i u samom naselju živele su i radile čak 33 nacionalne manjine, bila je to Jugoslavija u malom. U leto 1991, godine rudnik je zatvoren, nakon 106 godina rada. U njihovu čast, ulica na Novom Beogradu, nazvana je ulicom Aleksinačkih rudara.
Nastradali rudari su izvlačeni iz rudnika punih 29 dana. Radio-televizija Srbije je snimila nekoliko reportaža i emisija o rudarskoj nesreći. Događaj se pominje u polubiografskom romanu Kamarat Gorana Bojkovića, nastavnika fizičkog vaspitanja iz Aleksinca. U toku je rad na dokumentarnom filmu Prva i poslednja smena, u režiji Miloša Paovića, a u filmu učestvuju Olga Odanović, Srba Radivojević iz grupe Van Gog i Jelisaveta Karađorđević. Na fejsbuk stranici filma objavljeno je da su Ministarstvo rudarstva i energetike Republike Srbije i Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije odbili da pomognu u realizaciji filma. Film radi ista produkcija koja je radila dokumentarni film Voda — poslednji dani pukovnika Rajevskog, o Nikolaju Rajevskom u toku srpsko-turskih ratova u okolini Aleksinca, u kom je naslovnu ulogu glumio Vojin Ćetković.
U svojoj knjizi Kamarat, Goran Bojković daje spisak nastradalih rudara.
Aleksa Aleksov
Dragoslav Arsić
Behđet Ajdemi
Slađan Arizanović
Dragoljub Anđelković
Dragomir Adamović
Branko Brkić
Amet Bajramović
Tomislav Bošković
Franja Vilček
Ljuba Veličković
Jadran Golubović
Andreja Grujić
Branko Gogić
Svetolik Denić
Verislav Đorđević
Sanda Đorđević
Dragan Đokić
Mirko Županec
Slobodan Živić
Ratomir Živković
Eduard Zemljak (Zemijan)
Jah Zeka
Ajdim Imeri
Alija Ismaili
Ibrahim Isljami
Miroslav Icić
Vesko Ilić
Milovan Ilić
Ljupčo Jovčić
Suvat Julardžija
Miroljub Jovanović
Desimir Kitanovski
Arif Kovači
Đorđe Kruščić
Mustafa Kožar
Toplica Kostić
Radojica Knežević
Adem Krasnići
Nikola Lalić
Slavoljub Mitić
Slobodan Miljković
Miroslav Mladenović
Uroš Mitrović
Dragan Manić
Hranislav Milovanović
Milan Milošević
Andreja Matev
Vukoje Marković
Dragan Milošević
Živojin Mladenović
Velibor Nasković
Gzim Neziraj
Sreten Otašević
Pljurim Pačkoli
Ivan Perić
Dragan Pejić
Dejan Petrović
Jačko Perić
Voja Ristić
Miroljub Radovanović
Vitomir Ristić
Ivan Rebić
Miodrag Rašić
Gradimir Savić
Natko Stamenković
Ismet Smailović
Salija Selimović
Stojadin Stošić
Dušan Stojilković
Ljubomir Stojanović
Miroljub Stamenković
Mladen Stojanović
Živorad Stamenković
Stanko Stojanović
Ilija Stojanović
Milić Savić
Dušan Stojanović
Radomir Stošić
Bratislav Stanojević
Boško Stamenković
Džema Smailović
Zoran Trajković
Stanoje Tadić
Mile Tasić
Aleksandar Cvetković
Musli Catani
Simo Cbijetić
Mujo Džafić
Uka Šalja
Tadašnja vlada je godinu posle tragedije zatvorila ovaj rudnik, iako je prema nekim procenama imao rezerve veće od 30 miliona tona mrkog uglja, jednog od najkvalitetnijih u Srbiji. Od tada 300 zaposlenih radi u jamama drugih rudnika.
– „Grobnica na severnom reviru”, „Tragedija prve smene”, „Prve smene više nema”, „Drama pod zemljom i na zemlji”… Samo su neki od naslova, koji su na ovaj dan pre 20 godina osvanuli
u svim dnevnim domaćim i mnogim stranim novinama, povodom najveće kolektivne rudarske nesreće u Srbiji, koja se prethodnog dana, tačno u 11.59, dogodila na koti 445 u severnom reviru jame „Morava” Aleksinačkog rudnika.
Tog 17. novembra 1989. godine (petak), dan je bio isto tako lep i topao za ovo doba godine, kao i u ponedeljak. U jamu je sišlo 168 rudara prve smene, a njih 90 se nije vratilo iz zemljine utrobe sa dubine od 700 metara. Stradali su od požara, koji je izbio pošto su četvorica njihovih kamarata aparatom za autogeno zavarivanje sekli deo gvozdene podgrade. Devedeset porodica ostalo je bez najmilijih, a 132 dece bez očeva.
Posle nesreće je pomoć stizala iz svih krajeva tadašnje Jugoslavije. Sve porodice u međuvremenu su zbrinute stambeno i na druge načine, mnogi su dobili posao, a deca stipendije.
Pored spomenika poslovođe Vukoja Markovića zatičemo suprugu Ilinku, sa sinovima Nebojšom i Sašom. Još se prepričavaju reči ovog divnog čoveka, sa jedne sednice: Mi rudari imamo dobar pozdrav – „srećno”, ali nemamo sreće. Samo nekoliko dana kasnije, ni on nije imao sreće, poginuo je sa svojim kamaratima.
Sa tragedijom, posle 106 godina postojanja, umro je i Aleksinački rudnik.
Ugalj se ovde ne kopa dve decenije, ali kao firma postojimo u okviru JP Resavica. Zaposleno je 330 radnika, od kojih su 300 rudari koji rade na investicionim radovima u drugim ugljenokopima.
U ovdašnjem ugljenom basenu ostale su ispitane rezerve od 28 miliona tona mrkog uglja – kaže direktor Aleksinačkog rudnika Bogoljub Furtula.
Izvor: FB Rojalistički klub
