Povodom 850 godina od rođenja osnivača srpske književnosti otvorena izložba
Srpska književnost i srpska kultura nikada nisu imale takav zamah kao u doba srednjovekovlja, a sve zahvaljujući slavnoj dinastiji Nemanjića, i najmlađem Nemanjinom sinu, Rastku. U spomen na slavne dane naše i na jednu ličnost koja i danas krči put srpskom narodu, u Narodnoj biblioteci Doboj, u Republici Srpskoj, otvorena je izložba pod nazivom „Hleb života Svetog Save”. Priredila ju je bibliotekar savetnik Anica Narić, povodom obeležavanja velikog jubileja – 850 godina od rođenja prvog srpskog prosvetitelja, osnivača autokefalne Srpske pravoslavne crkve i njenog prvog arhiepiskopa. Izloženo je ovom prilikom i fototipsko izdanje tvrdoško-savinskog prepisa „Zakonopravila”, Svetog Save, u izdanju Zadužbine „Knez Miroslav Humski”, iz Trebinja, nastalo takođe povodom ovog jubileja, ali i neki rariteti iz Zbirke stare i retke knjige Dobojske biblioteke.
Još u svojoj petnaestoj godini Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog raškog župana Stefana Nemanje, čuo je od monaha da negde na poluostrvu iza Soluna postoji Sveta Gora, sa mnogo manastira i sa kaluđerima koji tu žive odrekavši se svega zemaljskog. Dve godine kasnije, mladi princ, kome je dato da vlada humskom oblašću, napušta dom Nemanjića, te zavaravši pratnju, odlazi u Svetu Goru gde se zamonašuje u ruskom manastiru Svetog Pantelejmona, uzevši ime Sava, po Svetom Savi Osvećenom.
Foto: A. Narić
Odlaskom u monahe Rastko Nemanjić je dao novi tok srpskoj istoriji. Mladi je monah, osim što je skupa sa svojim ocem Stefanom Nemanjom podigao opustjeli manastir Hilandar na Svetoj Gori 1198. godine, osnovao brojne isposnice i manastire. Za isposnicu u Kareji (Orahovici) i za manastire Hilandar i Studenicu napisao je tipike, kojima je uredio pravila monaškog života u njima i omogućio da budu slobodni od svake vlasti.
Prve glave „Studeničkog tipika”, posvetio je svom ocu Stefanu Nemanji, osnivaču Studenice. To je prvo srpsko žitije; u njemu je opisao dokle su se prostirale granice Nemanjićke države, koje je sve manastire Nemanja podigao, i pod kojim okolnostima je presto ostavio srednjem sinu Stefanu Prvovenčanom. Sam opis smrti Stefana Nemanje ide u najljepše stranice srpske književnosti.
Kao začetnik srpskog zakonodavstva u svom „Zakonopravilu”, „Nomokanonu” ili „Krmčiji”, najvažnijoj knjizi srpskog naroda i ustavu Nemanjićke države, uneo je mnoge propise o zaštiti siromašnih i ugroženih slojeva društva. Njime je dao eparhijama i prosvetnu i nacionalnu zadaću – da se staraju o nabavci i prepisivanju knjiga jer su one jedino oružje protiv mraka neznanja.
Dva puta je posetio Svetu zemlju. Sa tih putovanja doneo je igumanski štap Svetog Save Osvećenog i ikonu Bogorodice Trojeručice. Odatle je uputio i jedno lično i nadahnuto pismo studeničkom igumanu Spiridonu, koje predstavlja i prvu srpsku poslanicu.
Sveti Sava je umro u bugarskoj prestonici Trnovu 1236. godine. Njegov sinovac, kralj Vladislav, preneo je svetiteljevo telo u svoju zadužbinu, manastir Mileševu. Mileševa je bila Savino počivalište preko tri veka, sve do 1594. godine, kada je Sinan-paša, uvidevši veliki Savin uticaj u narodu, naredio da se njegove mošti prenesu u Beograd, na Vračar, i tu javno spale. Narodno predanje govori da njegove mošti nisu htele da sagore na drvima i običnoj vatri, nego su morali seći i donositi čokoće iz vinograda.
Godine 1775. Karlovački sinod proglasio je Svetog Savu za srpskog narodnog sveca. Srpski narod dan Savine smrti, 27. januar, obeležava kao crkveni praznik i kao školsku slavu. Svetosavska himna sa kojom počinje proslava Savinog imena najstarija je srpska himna.
O Svetom Savi su se isplele brojne legende, priče, pesme, a mnogi lokaliteti nose njegovo ime. On je duhovni otac srpskog naroda. Milosrđe koje je propovedao zaostavština je njegovom narodu i najbolji pokazatelj kako se treba vladati na svetosavskom putu. Otvaranje ove izložbene postavke svojim su prisustvom uveličali i učenici Tehničke škole Doboj, Gimnazije Jovan Dučić Doboj te učenici Osnovne škole Sveti Sava Doboj.
Za portal Rasejanje.info Anica Narić, Narodna biblioteka Doboj
