„Naša država vodi nehajnu politiku prema srpskom nacionalnom korpusu u matici, otadžbinskim zemljama i svetu. Broj Srba se drastično smanjuje… ”, dr Marko Lopušina
Tu nedavno na društvenim mrežama pročitao sam objavu jednog gospodina koji tvrdi da se „ukupan broj Srba kod nas i u svetu kreće oko 12 miliona”. Kao dokaz svoje tvrdnje ponudio je bajate podatke sa popisa našeg stanovništva u matici Srbiji i otadžbinskim zemljama, koristeći pri tom i informacije stare deceniju. Razumem želju pojedinaca iz politike i javnosti da naš narod bude brojčano jači i demografski snažniji. To su želje, a stvarnost je mnogo surovija.
Naša država vodi nehajnu politiku prema srpskom nacionalnom korpusu u matici, otadžbinskim zemljama i svetu. Broj Srba se drastično smanjuje i ima nas ukupno jedva 9 miliona. Da nabrojim neke činjenice. Srbi na svetu žive u matici Srbiji, otadžbinskim zemljama Kosovu i Metohiji, BiH, Crnoj Gori, Hrvatskoj, u srpskoj dijaspori ili rasejanju po svetu.
Foto:arhiva M. Lopušina
Republički zavod za statistiku Srbije je 2022. godine objavio da u „Srbiji bez KiM” živi 5.360.239 ljudi koji se izjašnjavaju kao Srbi. Na Kosmetu nas ima oko 170.000. U Bosni i Hercegovini tj. Republici Srpskoj 900.000, u Crnoj Gori 205.370 prema popisu iz 2023. i Hrvatskoj 123.892. To je ukupno 6,7 miliona.
Ovo je najmanji broj pripadnika srpskog naroda u matičnim zemljama. Razlozi za drastičan pad broja Srba u matičnim zemljama su rat i raspad Jugoslavije, prisilno proterivanje i seoba ljudi srpskog porekla, promena socijalne i demografske politike u novim državama, migracije u inostranstvo i pad nataliteta kod kuće. Činjenice su da je srpski narod izgnan iz KiM i Hrvatske, da mu je promenjen nacionalni kod u BiH i Crnoj Gori, i da je po podacima Svetske banke milion Srba napustilo maticu Srbiju u poslednje dve decenije.
Početkom devedesetih godina prošlog veka, u bivšoj SFRJ bilo je ukupno devet miliona Srba u šest republika i dve pokrajine. I još 2,5 miliona u rasejanju. Ukupno 11,5 miliona Srba na svetu. Broj pripadnika srpskog naroda je u međuvremenu za poslednje tri decenije opao i u susednim zemljama, bivšim republikama SFRJ i u balkanskim državama. U Severnoj Makedoniji registrovano je samo 23.847 Srba u popisu 2021. godine, u Sloveniji 38.964, u Rumuniji 12.026, Albaniji samo 584 Srba, Mađarskoj 11.622 i Bugarskoj tek 569. To je ukupno 87.612 pripadnika srpskog naroda u okolnim zemljama. A bilo je političara koji su govorili da nas Srba u regioni i dijaspori ima 5 miliona?
Foto: arhiva M. Lopušina
Zablude i neznanje vladaju u našoj nacionalnoj politici i javnom mnjenju. To su posledice činjenice da Srbija kao država nema pravo popisa svojih državljana i pripadnika srpskog naroda u inostranim zemljama. I činjenice da se popis gastarbajtera, iseljenika, emigranata, vrši na neadekvatan način u samoj matici, pa bilo da je to Srbije, Crna Gora, BiH ili Hrvatska, kao zemlje gde su Srbi domicilni narod. Zato se broj pripadnika srpskog naroda preuveličava ili proizvoljno tumači kod naših zvaničnika, službenih lica i čelnika organizacija u rasejanju. To na primer često čini i sama Srpska pravoslavna crkva koja tvrdi da „nas Srba u Sloveniji ima najmanje 100.000”, u „Nemačkoj 800.000”. A pojedini srpski aktivisti iz SAD govore o „milion američkih Srba za podršku Donaldu Trampu”.
Zvanično stvarnost u zapadnim zemljama naše planete, gde je srpska dijaspora najprisutnija je sve ružnija. I pored seobe mlađih ljudi poslednjih decenija, posebno u zemlje Zapadne Evrope, broj Srba na Starom kontinentu neprestano opada. U Nemačkoj, prema podacima iz 2024. godine živi i radi oko 270.000 Srba. U Austriji oko 300.000, Švajcarskoj oko 180.000 (58.000 su državljani Srbije), a u Rusiji samo 20.000, jer toliko njih ima dozvole za stalni boravak i rad.
U Severnoj Americi broj Srba u SAD je 175.000 i u Kanadi 96.530. U Australiji 76.000, u Francuskoj 100.000, toliko u čitavoj Skandinaviji. A u Velikoj Britaniji je oko 50.000 Srba. Po mojoj proceni kao istoričara srpske dijaspore u rasejanju živi i radi nešto više od 2 miliona Srba.
Dakle, kada se ove brojke saberu u matici, otadžbinskim zemljama i svetu ima 8,7 miliona Srba, odnosno ima nas jedva 9 miliona. Ko je kriv za opadanje ukupnog broja Srba u svetu? Pa sami smo krivi, mi Srbi!
Sve nas je manje, jer nam je natalitet negativan i demografska slika sve lošija. Prilikom popisa u inostranim zemljama naši ljudi se izjašnjavaju, ne kao Srbi, već kao Jugosloveni, Bosanci, ili kao Zaječarci i Vlasi. Srpski narod kod kuće i u tuđini ima slabu nacionalnu svest. Menja svoj nacionalni identitet zarad društvenih privilegija u stranim državama.
U stranim zemljama se srpski narod izjašnjava i kao Hrvati, Crnogorci, Nemci, Austrijanci, Amerikanci. Srbi u rasejanju su svetski prvak po uzimanju stranog državljanstva, a brisanja srpskog. To je u SAD učinilo 100.000 Srba, u Australiji 90.000 Srba, u Austriji i Nemačkoj po 80.000 Srba.
Za opadanje ukupnog broja Srba u svetu krivi su i stranci, domaćini našem iseljenom narodu, U Sloveniji su Srbi posle raspada SRJ i stvaranje slovenačke dežele jednostavno bili izbrisani i zaboravljeni. Prebrojavani su u telefonskim imenicima. Od 66.000 Srba u Sloveniji u vreme SFRJ svedeni su na 38.000.
Slično je bilo i u Severnoj Makedoniji, gde su Srbi bili izloženi makedonizaciji, bugarizaciji i albanizaciji. Proces asimilacije zvan albanizacija odvijao se nad srpskim narodom i u Albaniji i na Kosmetu.
Srbi su izgubili svoj nacionalni identitet u Americi i EU, kada je krajem devedesetih godina prošlog veka prilikom popisa stanovništva izbačeno pitanja o nacionalnosti. Ubačeno je pitanje – kojim jezikom govorite u kući i gde ste rođeni. U Australiji srpski kod kuće govori 57.297 naših ljudi, pa su ostali ljudi srpskog porekla Australijanci. Tako su Srbi postali i Amerikanci, Nemci, Britanci, ali i Bosanci, Crnogorci, Hrvati, Makedonci i Slovenci.
To i takvo pokraštavanje srpskog naroda u Americi i Evropi je pojačano izvođeno u situacijama kada je doseljenik došao sa pasošem države, koja nije matica Srbije. Kako su mnoge srpske izbeglice poreklom iz Hrvatske, na primer, emigrirale preko zagrebačkih humanitarnih organizacija u SAD i Australiju, tamo su zavedeni kao Hrvati. I Srbi iz BiH i iz Crne Gore su izbrisani iz popisa u SAD i EU, jer imaju bosanske ili crnogorske pasoše, a nemaju srpske. Zapad računa da su srpski narod samo Srbi državljani Srbije. I naši ljudi u rasejanju pristaju na to – ne insistiraju u popis na svom srpskom poreklu i ne uzimaju srpsko državljanstvo i pasoše, iako mogu.
Podeljeni u inostranim zemljama Srbi su nejedinstveni i nacionalno nisu složni, ni jaki. Nemaju jedinstvenu svetsku organizaciju iseljenih Srba iz rasejanja, niti druge institucije svih Srba sveta. Takve asocijacije imaju grčki i poljski iseljenici, na primer, a Jevreji iz sveta su sebi napravili otadžbinu Izrael. Nemački iseljenici su kao većinski narod (45 odsto) napravili pre 250 godina Sjedinjene Američke Države.
Danas je Nemačka zemlja stranih doseljenika, kojih ima 14 miliona ili 16,8 odsto ukupnog stanovništva. Prema mikropopisu iz 2024. godine, od 86 miliona stanovnika skoro 25,2 miliona ljudi u Nemačkoj je imalo migrantsko poreklo.
Najviše stranaca dolazi iz 10 zemalja: Turske, Ukrajine, Sirije, Rumunije, Poljske, Italije, Avganistana, Bugarske, Hrvatske i Grčke. Državljani Hrvatske su najbrojnija grupa stranaca sa prostora bivše Jugoslavije – njih 414.555. Slede ljudi sa kosovskim pasošem – njih je 322.571. Državljana Srbije je po tom popisu u Nemačkoj 262.479. Državljani srpskog porekla iz Kosmeta, BiH, Crne Gore i Hrvatske se ne tretiraju kao Srbi.
Kako država Srbija ne zna koliko ima Srba u matičnim zemljama i svetu, bilo je pokušaja da se zvanično prebroji celokupni srpski narod. Bivše Ministarstvo za dijasporu Srbije je uradilo projekat popisivanja srpskog rasejanja, ali je odustalo od njega. Postoji inicijativa u Matici srpskoj i Odboru za iseljeništvo da se realizuje projekat Mapiranja srpskog naroda u svetu. Uveren sam da bi u saradnji sa Ministarstvom spoljnih poslova i Srpskom pravoslavnom crkvom Matica srpska mogla da zvanično utvrdi sveobuhvatan broj Srba u matici, otadžbinskim zemljama i srpskoj dijaspori.
Za portal Rasejanje.info dr Marko Lopušina
