Rudolf Arčibald Rajs preminuo je 8. avgusta 1929. godine u Beogradu. Poznati švajcarski profesor, kriminolog i publicista, ostavio je dubok trag u srpskoj istoriji kao svedok stradanja, ali i kao iskreni prijatelj naroda kome je posvetio veliki deo svog života.
Rajs je u Srbiju došao početkom Prvog svetskog rata, na poziv tadašnje vlade, sa zadatkom da istraži zločine koje su nad civilnim stanovništvom počinile austrougarske, nemačke i bugarske snage. Međutim, njegova misija ubrzo je prerasla profesionalne okvire. Boraveći među srpskim narodom, naročito u Mačvi, upoznao je njegovu svakodnevicu, stradanje i istrajnost, što je zauvek oblikovalo njegov odnos prema Srbiji.
Tokom ratnih godina prošao je zajedno sa srpskom vojskom najteže trenutke, uključujući povlačenje preko Albanije i kasnije oslobođenje zemlje. Svedočio je i o snazi naroda koji je, uprkos gubitku teritorije i ogromnim žrtvama, uspeo da obnovi vojsku i vrati se u borbu. O tome je pisao i u tekstovima namenjenim evropskoj i svetskoj javnosti, nastojeći da prikaže razmere stradanja, ali i odlučnost Srbije da opstane.
Nakon završetka rata, Rajs nije napustio zemlju. Naprotiv, aktivno je učestvovao u njenoj obnovi i političkom životu nove države, radeći na unapređenju njenog međunarodnog položaja. Bio je i deo delegacije na Mirovnoj konferenciji u Parizu, gde je predstavljao dokaze o ratnim zločinima nad srpskim narodom.
Iako duboko vezan za Srbiju, Rajs je ostao dosledan svom kritičkom i pravednom pogledu. Ukazivao je ne samo na vrline, već i na slabosti društva, upozoravajući da bi neotklonjene mane mogle imati ozbiljne posledice po budućnost nacije. Upravo ta iskrenost dodatno je učvrstila njegov ugled kao istinskog prijatelja.
Njegova povezanost sa srpskim narodom simbolično je potvrđena i nakon smrti. Po sopstvenoj želji, njegovo srce preneto je na Kajmakčalan i sahranjeno među srpskim vojnicima, dok je telo položeno u Beogradu uz najviše počasti. Time je Rajs, i simbolično i suštinski, ostao trajno vezan za narod čiju je sudbinu delio u najtežim trenucima.
Danas se pamti kao čovek koji nije samo beležio istoriju, već ju je i živeo – kao borac za istinu, pravdu i dostojanstvo jednog naroda.
Izvor: Rasejanje.info
