U Ambasadi Srbije u Oslu održan je skup „Među prijateljima”, posvećen stradanju srpskih interniraca u nacističkim logorima u okupiranoj Norveškoj. U središtu susreta bio je rad norveškog istoričara Knuta Flovika Toresena, istraživača koji godinama prikuplja dokaze i svedočanstva o sudbinama ljudi deportovanih na sever Evrope.
U tišini severa Norveške, daleko od zavičaja i najbližih, tokom Drugog svetskog rata nestajali su tragovi hiljada ljudi sa prostora tadašnje Jugoslavije. Među njima je bilo najviše Srba. Odvedeni u nacističke logore, suočavali su se sa prinudnim radom, glađu, hladnoćom i nasiljem, često bez mogućnosti da pošalju ijednu poruku porodicama koje su ostale daleko na jugu Evrope.
Više od osam decenija kasnije, njihova imena i sudbine ponovo su bili tema razgovora u Oslu. Ambasada Srbije u Norveškoj okupila je 13. avgusta istoričare, novinare, muzejske radnike, predstavnike srpske zajednice i crkve na okruglom stolu „Among Friends – Serbian Internees in Occupied Norway”. Namera susreta nije bila samo da se još jednom podseti na tragediju, već da se istorijske činjenice čuvaju, istražuju i prenose javnosti bez zaborava i bez prećutkivanja.
Istorija koja je počela kraj Narvika
Centralno mesto na skupu pripalo je norveškom istoričaru i autoru Knutu Floviku Toresenu. Njegovo interesovanje za sudbinu srpskih interniraca nije nastalo samo u arhivima. Rođen je 1971. godine u blizini Narvika, na severu Norveške, nedaleko od Bejsfjorda – mesta na kojem je postojao logor za srpske zatvorenike. Još kao dete slušao je priče o njihovom stradanju, a ta sećanja postala su trajni podsticaj njegovom istraživačkom radu.
Toresen je svoje višegodišnje istraživanje pretočio u knjigu „Til Norge for å dø” – „U Norvešku, u smrt”, koja je na srpskom objavljena 2015. godine. U njoj se bavi logorima na severu Norveške i sudbinom srpskih interniraca, a njegovo istraživanje prati dokumenta, individualne priče i okolnosti pod kojima su ljudi pretvarani u ropsku radnu snagu za nacističku ratnu mašineriju.
U nacističke logore u okupiranoj Norveškoj deportovani su internirci sa prostora tadašnje Jugoslavije, među kojima su Srbi činili najveći deo. Tačan broj i struktura zatočenika ostaju predmet arhivskih istraživanja i sistematizacije istorijske građe. Broj nije samo istorijska statistika. Iza njega su porodice, prekinuti životi, imena koja tek čekaju da budu vraćena iz zaborava.
Nauka protiv zaborava
Na skupu je Toresen predstavio rezultate svog rada i ukazao na potrebu da se dokumenta, iskazi i raspoloživa građa sistematski prikupljaju. U njegovom istraživanju važna je saradnja norveških i srpskih ustanova, jer se tek povezivanjem izvora može sagledati puna slika deportacija, života u logorima i stradanja zatočenika.
Toresen nije samo istoričar koji proučava udaljenu temu, već je i sagovornik i posrednik između dve kulture sećanja. Njegov rad govori o tome da istorija jednog naroda može postati moralna obaveza drugog, naročito kada su na prostoru njegove zemlje ostali grobovi i tragovi tuđe tragedije.
Skup su otvorile ambasadorka Srbije dr Jasmina Mitrović-Marić i prva savetnica Isidora Đorđević, koja je moderirala razgovor sa Draganom Jovanovim. Učestvovali su i profesor Mihael Stolke, kustos Muzeja Krvavog puta Ronald Rusanes, novinari i publicisti Saša Dimitrijević i Branko Dimević Dimeski, predsednica Saveza srpskih udruženja u Norveškoj Tatjana Đurđević, kao i sveštenik Srpske pravoslavne crkve Johanес Sulberg. Specijalni gost iz Srbije bio je Nenad Milenović, direktor Biblioteke grada Beograda.
Sećanje kao zajednička odgovornost
Razgovor u Oslu otvorio je i temu norveške solidarnosti prema interniranim Srbima – svetlih primera ljudskosti koji postoje uporedo sa najtežim poglavljima rata. Upravo takve priče pokazuju da kultura sećanja ne sme služiti produbljivanju podela, već razumevanju, miru i jasnoj opomeni protiv ponavljanja zločina.
Srbija i Norveška sledeće godine obeležavaju 110 godina diplomatskih odnosa. Susret „Među prijateljima” pokazao je da te veze nisu samo diplomatske: one su sačinjene od istraživanja, saosećanja i upornog nastojanja da se sudbine stradalih ne prepuste tišini.
Knut Flovik Toresen svojim radom vraća tu istoriju u javni prostor. U zemlji u kojoj su mnogi srpski internirci ostavili poslednji trag, on insistira da se njihova imena, patnja i dostojanstvo sačuvaju. To je, možda, najvažnija poruka skupa u Oslu: prošlost se ne menja, ali se odnos prema njoj može pokazati istinom, odgovornošću i ljudskošću.
Izvor: Rasejanje.info
